وبلاگ ما

آخرین اتفاقات در کافه ما

نگاهی به نمایش یادداشت های یک مرد دیوانه قسمت ۲

یادداشتی بر «یادداشت‌های یک دیوانه»
نمایشی که از زیر شنل گوگول بیرون آمده است!
اکبر شریعت
گوگول در عالم ادبیات، یکی از خداوندگاران ادبیات رئالیسم انتقادی‌ست. نویسنده‌ای که آن‌قدر بزرگ بوده(و هنوز هم هست) که تورگنیف در مورد او بگوید: همه‌ی ما از زیر شنل او بیرون آمده‌ایم!
نمایش «یادداشت‌های…»، اقتباسی‌است وفادارانه از داستان کوتاه گوگول(در بروشور نام گوگول به عنوان نویسنده‌ی نمایش‌نامه آمده در حالی که نوشته‌ی گوگول در قالب داستان کوتاه است نه نمایشنامه!). نمایشی تک‌بازی. اگر فرانک اوکانر داستان کوتاه را صدای انسان تنها و «داستان آدم‌های له‌شده» می‌داند در عرصه‌ی نمایش نیز شاید بتوان «تک‌بازی» را نمایش «آدم‌های له» شده نامید. تا جایی که حافظه‌ام یاری می‌کند هر نمایش‌نامه‌ی تک‌بازی‌ای که خوانده و هر نمایش تک‌بازی‌ای که دیده‌ام تقویت کننده‌ی این ایده بوده‌اند. در مرکز این نمایش(نامه)ها اغلب انسانی حضور دارد که توسط نیروهای مختلف اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی و…، دقیقا «له شده» است! کارمند دون‌پایه‌ی نمایش «یادداشت‌های…» هم مرد مجرد ۴۲ ساله‌ایست که قربانی نظام طبقاتی حاکم بر روسیه‌ی تزاری‌ست. این مرد وقتی تمام درها را به روی خود بسته می‌بیند ناچار به رویابافی و خیال‌پردازی پناه می‌برد ولی جامعه‌ی بی‌رحم، او را حتی با رویاهایش نیز تنها نمی‌گذارد.
پروفسور جنت سلیم آوا در مقام کارگردان و شوقی حسن‌اف به عنوان بازیگر، در اقتباسی وفادارانه از داستان گوگول تمام تلاش خود را به کار بسته‌اند تا روح این داستان را به روی صحنه منتقل کنند. از ریزه‌کاری‌های دراماتیزه کردن نمایش غافل نبوده‌اند و با المان‌هایی ساده(هم‌چون دختر کاغذی) به صحنه رنگ و بو بخشیده‌اند.
صحنه‌ی ساده با تکه‌های روزنامه و یک تخت‌خواب یک‌نفره‌ و یکی دو عنصر دیگر مثل سطل آب و جارو و دخترک کاغذی، به قدر کفایت آشفته نشان داده شده است تا همه با هم آشفتگی روانی شخصیت را به نمایش بگذارند. نمایش با مردی کز کرده زیر ملافه آغاز می‌شود و در انتها باز هم به همان تصویر ختم می‌شود. تو گوئی مرد در دایره‌ای گریزناپذیر گرفتار شده است. المان دختر کاغذی که هر گاه مرد از دختر رئیس اداره حرف می‌زند او را تجسم می‌بخشد، انتخابی هوشمندانه است. این کاغذ آویزان بر صحنه دقیقا دسترسی‌ناپذیری دختر را عینیت می‌بخشد. تمامی المان‌ها با کارکردی چندگانه(برای مثال تختی که هم تنهایی شخصیت را به رخ می‌کشد و هم در صحنه‌ای دیگر نقش یکی از مافوق‌های مرد را بر عهده می‌گیرد) در طول ۵۰ دقیقه نمایش به کار برده می‌شوند تا جهان نمایش را رنگ و بو ببخشند. بازیگر کارکشته‌ی این نمایش «شوقی حسین‌اف» چنان با بدن و چهره‌ی خود موقعیت‌ها و احساساتش را به نمایش می‌گذارد که گاه حتی نیازی به دیالوگ‌ها احساس نمی‌شود. میزانسن‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که همه‌جای صحنه مورد استفاده قرار گرفته و با قدرت بازیگر تمام شهر و اداره و… را به نمایش می‌گذارد. میزانسن‌ها و توانایی بازیگر به گونه‌ای‌ست که گاه از یاد می‌بریم که این یک نمایش تک‌بازی‌ست! یکی از تاثیر گذار‌ترین صحنه‌های این نمایش زمانی‌ست که مرد یادداشت‌های دیوانه‌وارش را بر دیواری در انتهای صحنه می‌چسباند و زمانی که این یادداشت‌ها شکلی صلیب‌گونه را تشکیل می‌دهند، مرد در مقابل آن‌ها می‌ایستد و در زیر نور قرمز، دست‌هایش را باز می‌کند تا ما هیکل به صلیب کشیده شده‌ی او را ببینیم!
«یاداشت‌های یک دیوانه» به عنوان دومین نمایش خارجی تا این روز جشنواره قابل مقایسه با اثر عراقی نیست. هر چقدر که نمایش عراق مخاطبان را ناامید کرد این نمایش آن‌ها را امیدوار ساخت. در بخش مسابقه‌ی صحنه‌ای جشنواره‌ی بین‌المللی الف سه نمایش خارجی حضور دارند. باید منتظر ماند و کار گروه قدرتمند رومانی را نیز دید.
عکس: آیدا تیمورلوئی

کپی رایت © تمامی حقوق برای سایت جشنواره محفوظ می باشد.